Ricardo Palma, een van de meest representatieve figuren van de romantische stijl van Peruaanse en Latijns-Amerikaanse poëzie, wordt ook beschouwd als een van de beste Spaanssprekende schrijvers van de negentiende eeuw.
Deze veelzijdige schrijver met een verfrissende geest Hij was de maker van verschillende werken die uiteenlopende genres bestreken, zoals poëzie, essays, kronieken en historische fictieverhalen. Onder zijn meest opmerkelijke werken vinden we de beroemde “Peruaanse tradities”, een verzameling verhalen geboren uit de mix tussen kroniek en creatieve interpretatie van de geschiedenis van Peru, die we later in dit artikel zullen noemen.
Historische en literaire context van Ricardo Palma
Ricardo Palma werd geboren op 7 februari 1833 in Lima, Peru, in een tijd waarin de wind van onafhankelijkheid en de strijd voor de emancipatie van Latijns-Amerika een sterke impact hadden op het politieke en sociale leven van de nieuw gevormde landen. In zijn werk en in zijn politieke levenPalma probeert de Peruaanse geschiedenis op een kritische en satirische manier te beschrijven, zonder daarbij de humoristische toets te verliezen die kenmerkend is voor zijn literaire stijl. Palma begon zijn literaire carrière al op zeer jonge leeftijd, waarbij hij al snel opviel dat hij gepassioneerd was door de geschiedenis van Peru, maar ook een grote interesse toonde in de literaire vormen van romantiek en in cijfers als Víctor Hugo y George Gordon Byron, wiens werken zijn stijl beïnvloedden. Dankzij deze culturele achtergrond ontwikkelde Palma een literair werk dat laveerde tussen ironie, lokale gebruiken en intense maatschappijkritiek. Deze aspecten komen vooral naar voren in wat zijn beroemdste werk zou worden: “Peruaanse tradities”.
Peruaanse tradities: genre en stijl
De ‘Peruaanse tradities’ Ze vormen een literair werk dat niet alleen van groot belang is voor de Peruaanse literatuur, maar voor alle Spaans-Amerikaanse verhalen. Ze werden voor het eerst gepubliceerd in 1872 en bij de laatste druk in 1910 telde Palma al 18 delen, met daarin meer dan 453 tradities, verdeeld over verschillende series. In deze verhalen combineert Palma mondelinge overlevering, historische kronieken en verbeelding om gebeurtenissen uit het verleden in Peru te beschrijven, voornamelijk uit de periode van het Onderkoninkrijk, maar ook uit de pre-Spaanse periode en de onafhankelijke periodes. De moderniteit van zijn proza is verrassend, evenals zijn vermogen om zelfs in de meest dramatische momenten humor te brengen en zijn scherpte in het construeren van personages en situaties die deel uitmaken van de Peruaans populair geheugen. Het is in de Tradities waarin Palma zichzelf profileert als chroniqueur van het Peru uit het verleden, met verhalen die ons terugvoeren naar zowel de Inca- als de koloniale tijd en de eerste jaren van de Republiek, maar altijd vanuit een kritisch perspectief en, in veel gevallen, satirisch.
Terugkerende thema’s in Peruaanse tradities
De onderwerpen die aan bod komen in de tradities Ze zijn erg breed en omvatten verhalen die variëren van humoristische anekdotes tot duistere legendes. In totaal zijn er binnen het werk drie grote thematische groepen te vinden:
- Inca-verhalen: Er zijn zes tradities die verhalen vertellen over het Incarijk, altijd met de nadruk op historische en mythologische figuren. Een voorbeeld hiervan is ‘De Zoon van de Zon’, waarin Palma een mythe creëert rond de goddelijke oorsprong van de Inca’s.
- Vicekoninklijke tradities: Met 339 verhalen is het het meest voorkomende thema in zijn werk. Deze verhalen onderzoeken alle soorten alledaagse gebeurtenissen in het koloniale Lima, met de nadruk op de Morele verval en de politiek van die tijd. Daarin schroomt Palma er niet voor om de Spaanse autoriteiten belachelijk te maken, bijvoorbeeld in zijn beroemde traditie ‘Don Dimas de la Tijereta’.
- Verhalen over emancipatie en de republiek: Deze 43 verhalen draaien om de gebeurtenissen die ertoe leidden dat Peru onafhankelijk werd van Spanje en de politieke gebeurtenissen tijdens de vorming van de Republiek. Hier geeft Palma ons een breed overzicht van de ambities, het verraad en de utopieën van de eerste republikeinse heersers.
Andere werken van Ricardo Palma
Gedurende zijn leven wijdde Ricardo Palma zijn pen niet alleen aan ‘Tradities’. Hij waagde zich ook aan andere literaire genres:
- Poëtische werken: Ze werden gepubliceerd tussen 1855 en 1895 en bevatten titels als ‘Verbs and Gerunds’, ‘A San Martín’ (1890) en ‘Pasionarias’ (1870).
- Drama’s en toneelstukken: Tot zijn eerste werken behoren ‘Rodil’ (1851), een door de auteur vernietigd drama, en ‘El Hijo del Sol’ (1849), geïnspireerd door het Incarijk.
- Historische essays: Palma onderzocht het historische essay ook in werken als ‘Anales de la Inquisición de Lima’ (1863).
- Journalistiek: Gedurende zijn leven werkte hij samen met nationale en internationale tijdschriften en kranten, in de beginjaren als regisseur van ‘El Diablo’ en ‘El Burro’.
Ricardo Palma en de Nationale Bibliotheek van Peru
Een van de grote prestaties van Ricardo Palma was zijn werk bij de wederopbouw van de Nationale Bibliotheek van Peru na de bijna verwoesting ervan tijdens de Pacific War. In 1884 werd hem de leiding van de instelling toevertrouwd, die had geleden onder de plundering van 10.000 boeken door de binnenvallende Chileense troepen. Palma, met een schamel budget, was verantwoordelijk voor het inzamelen van boekendonaties uit het buitenland, wat de bijnaam opleverde “de bedelaar-bibliothecaris”. Tot 1912 was hij directeur van de Nationale Bibliotheek. Palma maakte er een naslagwerk voor het land van. Zijn werk speelde niet alleen een belangrijke rol bij het terugvinden van het verloren gegane literaire erfgoed, maar bracht Peru ook in contact met geleerden en schrijvers van over de hele wereld. Ricardo Palma’s liefde voor boeken en doorzettingsvermogen laten een erfenis na die tot op de dag van vandaag voortleeft. De Ricardo Palma Universiteit in Lima is in feite een bewijs van het respect en de bewondering die het land heeft voor zijn grootste traditionalistisch. Ricardo Palma blijft, ook na zijn dood in 1919, een fundamentele referentie in de Latijns-Amerikaanse literatuur, vooral omdat hij een uniek genre heeft gecreëerd zoals ‘Peruaanse tradities’.